جهانگير نصري اشرفي، سر مولف دانشنامه 12 جلدي موسيقي ايران كه شاخص‌ترين كار دائره المعارفي موسيقي تا كنون به شمار مي‌رود، در گفت وگو با همشهري آنلاين گفت: هدف اصلي گره چهار نفره ما از سفر به تاجيكستان دسترسي به  جوهره مشترك موسيقي فارسي زبان‌ها در آسياي مركزي بود كه دو موضوع فلك خواني، به عنوان اصلي‌ترين موسيقي خلقي يا قومي مردم تاجيك و موسيقي شش مقام كه نوعي موسيقي كلاسيك و رسمي مردم تاجيك و ازبك است را مورد توجه و بررسي قرار داديم. به گفته اشرفي موسيقي شش مقام را  مي‌توان با موسيقي رديفي ما مقايسه كرد.

اشرفي درباره اين سفر 18 روزه گفت: ولايت ختلان را به صورت موردي و به عنوان يكي از مراكز اصلي روايت فلك ها مورد بررسي ميداني قرار داديم و در شهر دوشنبه هم با اصلي‌ترين موسيقيدانهاي تاجيك گفت و گو  كرديم. ماحصل اين سفر  35 ساعت ضبط ميداني و 15 ساعت مصاحبه بود كه در‌آن توانستيم شاكله موسيقي فلك خواني و شش مقام را از اساتيد مبرز تاجيكي اخذ كنيم.

وي افزود: در تاجيكستان پيرامون موسيقي فلك خواني و شش مقام تحقيقات گسترده‌اي صوررت گرفته و كتب ارزشمندي هم به زبان روسي يا فارسي با خط سريليك منتشر شده است كه تلاش‌هاي پروفسور اصل الدين نظام اف عضو دانشنامه موسيقي فلات ايران و رئيس دانشگاه هنر تاجيكستان در زمينه موسيقي شش مقام و فعاليت‌هاي مبسوط فربانف قربانيان در زمينه فلك خواني از جمله اين تلاش‌ها است.

اشرفي درباره تفاوت كار گروه دانشنامه موسيقي ايران با پژوهش‌هاي صورت گرفته از سوي  اين كشورها گفت: ما روي مداخل تكيه داريم و تمام واژگاني را كه در حوزه موسيقي قرار دارد و به نوعي در ارتباط با زبان و فرهنگ وموسيقي ايراني است مورد كاوش و بررسي قرار مي‌دهيم. براي مثال غير از حوزه شش مقام و فلكخواني رپرتوار‌ها را دنبال كرديم و آنواع موسيقي‌هايي مربوط به طوي (جشن ها) و عروسي‌ها را هم مورد بررسي و سند برداري قرار داديم و واژگاني مثل مراسم سر تراشك، يا شويك شويك  كه هر يك از اين مداخل علاوه بر اين كه داراي مراسم و آيين‌هاي خاص خود  هستند ساخت موسيقايي مطلوبي هم دارند كه  با موسيقي فلك خواني و نظام موسيقايي  شش مقام متفاوت است  و از آن زوايا بهتر مي‌توان عقبه موسيقي خراسان بزرگ را  در تاجيكستان و ازبكستان و بخشي از افعانستان پيگيري كرد و  علاوه بر اين برخي موضوعات خاص كه از اهميت خاصي برخوردار است را مورد اعتنا قرار داد.

براي نمونه در بين همه اقوام و خلق‌هايي كه در ايران يا خارج  از ايران هستند  كور اغلو با زبان تركي و ساختار تركي است، اما در تاجيكستان همه سي داستان كور اغلو به زبان فارسي است و موسيقي آن هم مبتني بر موسيقي تاجيكي در  خراسان بزرگ است.

بر اين اساس ما تمام شاخه‌هاي موسيقي فولكور در تاجيكستان را مورد كاوش قرار داديم و با توجه يه اين كه پيش از سفر مطالعات گسترده‌اي روي موسيقي هر يك از كشورها بر اساس منابع كتابخانه اي صورت گرفته بود ، ما موضوعات مشخص و معيني را در اين كشورها دنبال كرده و مي‌كنيم.

اشرفي به يك نمونه اشتراك موسيقي تاجيكي با موسيقي كنوني خراسان اشاره كرد و گفت: مسئله ذكرها و نقل‌هاي فرقه نقشبنديه از جمله اشتراكاتي است كه هم در تاجيكستان وجود دارد و هم در خراسان  به طور نمونه داستان منظومه باز وكبوتر كه معطوف به كرامات حضرت علي (ع) است با يك داستان مشترك و نيز ساختاري موسيقايي تقريبا مشابه هم در مناطق گسترده‌اي از كولاب تاجيكستان و هم در خراسان جنوبي و باخرز خراسان قابل رد يابي است.

وي درباره دستاوردهاي ديگر اين سفر گفت: دراين سفر توانستيم موافقت دو تن از برجسته‌ترين موسيقيدان‌هاي تاجيكستان را  به عنوان مولف و مشاورين هيئت علمي جذب دانشنامه موسيقي فلات ايران كنيم كه مقرر شد به صورت دائمي تا پايان كار دانشنامه با ما همكاري داشته باشند.

اشرفي درباره سياست  و روش دانشنامه در استفاده از اساتيد كشورهاي همجوار گفت: هر جا حس كرديم كشوري همجوار، به لحاظ موسيقايي با موسيقي ايراني پيوند و ارتباطي دارد با چهره‌هاي علمي وشاخص يا اساتيد موسيقي آن كشور تماس گرفتيم و اين البته اين سياستي است كه ما در تمام كشورهاي همجوار دنبال مي‌كنيم و قبلا هم آقاي اساطوريان، عالم شرق شناس و رئيس كرسي شرق‌شناسي دانشگاه ايروان و آقاي مدني، رئيس سابق راديو و تلويزيون افعانستان را هم به عنوان مولف جذب اين دانشنامه كرديم. ضمن آنكه قرار است تعامل فرهنگي ميان اعضاي هيئت علمي دانشنامه و مولفين كشورهاي همجوار به صورت رفت و‌آمدهاي تقويمي و نشست‌هاي برنامه ريزي شده ادامه پيدا كند.

اشرفي در باره ميزان پيشرفت دانشنامه  جامع موسيقي ايران گفت: اين دانشنامه به كمك مدير فرهنگ دوست موسسه پارپيرار حمايت مالي مي‌شود و  بخش ايران به طول كلي تمام شده است و الان متمركز شده‌ايم روي ادامه موسيقي ايراني در كشورهاي قفقاز، ‌اسياي ميانه و افغانستان  كه  سه سفر ديگر براي ما مانده است كه اساس كار ما به اتمام برسد كه سفر به ارمنستان، سفر مجدد به ازبكستان و سفر به هرات است .[دانشنامه جامع موسيقي ايران در مرحله نهايي]

 وي گفت: تا كنون هيچ كمكي از دولت به اين دانشنامه صورت نگرفته و ما براي پايان اين پروژه ملي متاسفانه تحت فشار بزرگي قرار داريم.

وي گفت: براي آنكه تصويري كلي از ميزان فعاليت ما داشته باشيد بدانيد كه 200 تا 300 نفر با ما كار مستقيم مي‌كنند و 700 تا 800 نفر هم  به شكل غير مستقيم به دانشنامه مشورت مي‌دهند و خود من هم 20 سال است كه تمامي انرژي و وقتم را روي اين طرح بزرگ گذاشته‌ام.
اشرفي را در اين سفر احمد صدري، عباس شيرزادي، (به عنوان پژوهشگران موسيقي) ومحسن غلامي به عنوان عكاس همراهي مي كردند

منبع : همشهري