شب گذشته بزرگداشت «عليرضا مشايخي» با عنوان «شب مشايخي» در تالار وحدت برگزار شد.

در اين مراسم كه با حضور بابك رضايي مديرعامل انجمن موسيقي، كامبيز روشن روان آهنگساز، محمدرضا درويشي،احمد رضا احمدي، بابك احمدي محقق، لوريس چكناواريان، شاهين فرهت، عليرضا مشايخي، رضا مهدوي رئيس مركز موسيقي حوزه هنري،رضا كيانيان، پانته‌آ بهرام، بهروز دارش مجسمه ساز و تني‌چند از هنرمندان در تالار وحدت برگزار شد، ابتدا فريماه قوام صدري با نواي پيانوي خود به اجراي قطعاتي از مشايخي پرداخت.

*جلال ستاري: موسيقي «عليرضا مشايخي» را از لحاظ فني در نمي‌يابم
پانته‌آ بهرام در اين بزرگداشت پيام جلال ستاري را به عنواد نماد اوج‌گيري و بالاطلبي خواند.
ستاري در اين پيام گفته است: من موسيقي‌شناس نيستم بلكه موسيقي دوست هستم و تاثير گشرف موسيقي در من، از قوت تاثير رمان و شعر و نقاشي بيشتر است و تاكنون دريافتم از موسيقي به همين تاثير رازگستر و شورانگيز، محدود مي‌شود و از نقد فني آن نه چيزي مي‌فهمم و نه خوشم مي‌آيد.موسيقي بتهوون را دوست دارم، اما نقد عالمانه برليوز مرا مي‌رماند و افق ذهن يا سپهر خيال انديشي را كه با لذت بردن از آن ملازمه دارد، مي‌بندد.
در ادامه آمده است: اگر حمل بر بي‌ذوقي و كج سليقگي نشود، تاثير موسيقي در من از نوع تاثير حيرت‌انگيز موسيقي موزارت است كه بنا بر پژوهش‌هايي، گويا مايه آرامش روان رنجوران و افسردگان مي‌شود و به رشد گياهان سرعت مي‌بخشد و شير گاوان را بيشتر مي‌كند!
وي ادامه داده است: اين چند نكته بي‌اهميت را كه البته دال بر هيچ فضيلتي نيست بدين جهت آوردم كه فاش بگويم موسيقي عليرضا مشايخي را از لحاظ فني در نمي‌يابم، اما خاصه پاره‌هايي از آن را دوست دارم. مگر لازمه دوست داشتن، حتما فهميدن است؟
من نخست با شنيدن مكرر «شهرزاد» مشايخي با موسيقي‌اش تا حدي آشنا شدم و از اين رو آن را بارها شنيدم كه دغدغه و دلمشغولي تكميل نوشته‌هايم در باب هزار و يك شب را داشتم تا آن كه دوست همدل عليرضا، سهراب حسيني به خواست وي ما را در ارديبهشت 1386 به مجلس اركستر گروه موسيقي نو دعوت كرد كه آثاري از عليرضا مشايخي را به رهبري چشم‌گيرش مي‌نواخت. در آن شب «آواز» و «جشن» و خاصه «متاايكس» مرا به سوي افق‌هاي دوردست و پر راز و رمز خيال‌پردازي پرواز داد.
ستاري در خصوص متاايكس مشايخي گفته است: متاايكس رمز صعود از نقطه‌اي كمابيش شناخته به جايي ناشناخته است و يا حركت در جهات مختلف با شتاب‌هايي گوناگون و بنابراين نماد اوج‌گيري و باطلبي است. اين احساس است كه بارها با شنيدن بعضي آثار موسيقايي داشته‌ام، اما هزگر نه با وضوحي كه متاايكس به من الهام بخشد.

*رضا كيانيان:موسيقي مشايخي الهامات زيادي در بازيگري به من مي‌دهد
رضا كيانيان كه در اين برنامه مسئوليت خواندن پيام فريدريش نوازنده برجسته ساكسيفون را بر عهده داشت،گفت:از صميم قلب خوشحالم كه روز بزرگداشت مشايخي اينجا هستم و بعد از مدتها اين بزرگداشت برگزار شد. متاسفانه ما عادت نداريم بزرگانمان را بزرگ بدانيم و مشايخي حق بزرگي به فرهنگ اين مملكت دارد
وي افزود: موسيقي ايشان الهامات زيادي به من در بازيگري مي‌دهد.

*بوركهارت فريدريش: موسيقي مشايخي سفري از شرق تا غرب است
كيانيان در ادامه به خوانش پيام بوركهارت فريدريش نوازنده ساكسيفون با عنوان تلاقي مرزها پرداخت.او در اين پيام آورده است:در فوريه سال 2003 براي اولين بار، با موسيقي عليرضا مشايخي در يكي از كنسرت‌هاي اركسترش در جشنواره موسيقي فجر و در سالن رودكي آَشنا شدم. زبان موسيقايي او، چگونگي برخورد او و استفاده‌اش از سازها مرا مجذوب خود كرد.‌فضاي موسيقايي و كاربرد سازها، اما نه به گونه‌اي كه غالبا از يك اركستر سنتي موسيقي ايراني با سازهاي سنتي ايراني انتظار مي‌رود.
وي ادامه داده است: شگفتي من پس از آشنايي با زيباشناسي اصوات موسيقي او دو چندان شد.موسيقي‌اي كه نه صراحتا قابل نام‌گذاري و نه قابل طبقه‌بندي در سبك شناسي مرسوم موسيقي غرب بود. موسيقي نو با سازهاي كهن، سازهاي قديمي موسيقي سنتي ايران، گويي كه مشايخي از درون كلايدوسكوپي از رنگ‌ها و صدها و اشكال تازه و بديع به سنت هزاران ساله موسيقي ايراني مي‌نگرد كه نتيجه‌ آن خلق جهان موسيقايي بديع غريب و منحصر به فرد اوست كه از قضا خويشاوند‌ها و پيوندهايي نيز با موسيقي باختر زمين دارد. هر چند كه در لحظه لحظه‌اش هويت خاوري خود را به رخ مي‌كشد.
اين نوازنده ساكسيفون در ادامه آورده است: چيزي كه بيشتر از هر نكته‌اي در موسيقي مشايخي مرا شيفته و مجذوب خود مي‌كند حركت متوالي تفكر و سبك آهنگساز ميان فرهنگ‌هاي موسيقايي و شنيداري گوناگون است كه با آن بسيار آشنا بودم تنها اجرا، بلكه شنيدن موسيقي مشايخي برابر است با سفري از شرق تا غرب، نوسان ميان گذشته تا امروز و دريافت عميق روح‌ها و احساساتي كه در سينه اوست. من اين ويژگي را دوباره و دوباره با پيچيدگي‌ها و معاني چند لا‌يه فرهنگي و موسيقي سرزمين زادگاه او مربوط مي‌دانم.موسيقي مشايخي براي من معنا و تفسيري از جستجو براي وطن است؛ تجربه‌اي كه خود شخصا در كار با او و اركستر او از نزديك لمس كرده‌ام.
فريدريش ادامه مي‌دهد:ارتباط خاص مشايخي، هم به عنوان آهنگ‌ساز و هم در مقابل رهبر اركستر با نوازنده‌‌هاي‌اش مرا به شدت تحت تاثير قرار مي‌دهد. او در اركسترش، مجموعه‌اي را هدايت مي‌كند كه اين جايگاه به هيچ صورت قابل تغيير و جابه‌جايي نيست و از سوي ديگر تمام اركستر در كليتي هماهنگ، درست مثل يك ساز در مقابل نشانه‌ها و حالت‌ها و حركات معنا دار و تا حدي رمز آميز رهبر، با دقت، ضرافت و حساسيت زيادي واكنش نشان مي‌دهد.

*احمدرضا احمدي:مشايخي چند نسل موسيقي‌دان تربيت كرده است
در ادامه اين مراسم احمدرضا احمدي شاعر در خصوص آشنايي‌اش با مشايخي گفت: آشنايي من با مشايخي بعد از انقلاب در يك غروب پاييزي بود. من قبل از انقلاب مسئول موسيقي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان بودم و تقريبا آثار تمام موسيقي‌دانان را به چاپ رسانده‌ام بعدها تعجب كردم كه چرا از مشايخي كاري بيرون ندادم كه شايد دليلش عدم شناخت و فاصله من با او بود.
وي به شباهت‌هاي خودش و مشايخي اشاره كرد و افزود: ما هر دو در كارهايمان كوشش كرديم كه يك مقدار عادتهاي جامعه را نسبت به موسيقي و شعر تغيير دهيم. هر دو فراوان كار مي‌كنيم و از انتقام و دشنام هراسي نداريم. معتقديم كه ديكته ننوشته غلط ندارد به همين دليل زياد ديكته مي‌نويسم و هر دو در فكر برگه آخر هستيم. من فكر مي‌كنم عمر پرباري داشتيم مخصوصا مشايخي كه در طول عمرش 3-2 نسل موسيقي‌دان تربيت كرده است.
ما هر دو به بيماري قلبي مبتلا هستيم و به جاي اينكه همانند بقيه همديگر را در فستيوالها ببينيم در مطب دكتر زيارت مي‌كنيم. هر دو آثار زيادي خلق و همچنين در يك دبيرستان درس خوانده‌ايم.
اين شاعر گفت: اصلا مهم نيست كه شعر من خوب است يا نه ولي آن چيزي كه اهميت دارد انتخاب اين اشعار توسط مشايخي است سپس او سه شعر از كتاب نثرهاي يوميه و ساعت 10 صبح بود را خواند و سپس صنم قره‌چه‌داغي با ويلنسل قطعه تونالين براي ويلنسل اثر مشايخي را نواخت كه البته حين اجراي او موسيقي ديگري پخش و او ويلنسي اثر را مي‌نواخت.

*محمدرضا درويشي:موسيقي‌ مدرن توسط مشايخي به جامعه معرفي شده است
ديگر سخنران اين مراسم محمدرضا درويشي آهنگساز و پژوهشگر موسيقي نواحي بود وقتي پشت تريبون قرار گرفت، بيان داشت:در 40-35 سال اخير هيچ موسيقي‌دان و آهنگسازي مثل مشايخي مورد انتقاد‌ها و ستايش قرار نگرفته است از 35 سال پيش كه آثار ايشان در ايران اجرا مي‌شد يك فكر ناصحيح كه هنوز هم ادامه دارد، وجود داشت و آن عبارت بود از اينكه مسير موسيقي مشايخي انحرافي است. اگر مسير موسيقي مشايخي انحرافي است كدام مسير در نيم قرن اخير مسير درست بوده است.
اين پژوهشگر ادامه داد:مشايخي را در يك نظر تاريخي حداقل از 100 سال اخير در دوره معاصر ايران مي‌شود ديد و حتما هم بايد ديد.تا 100 سال پيش جامعه ايران آنچه كه موسيقي ايران و يكي از قله‌هايش يعني مشايخي به آن رسيده ،نداشته و تنها يك تعداد موسيقي‌دان و دستگاهي و مناطق ايران بودند.
وي بيان داشت:از دوره ناصرالدين شاه ميل ايران به ارتباط با دول خارجي افزايش يافت و در ادامه اين روند مدرسه دارالفنون و شعبه موزيك ايران افتتاح و به تدريج هنرستان موسيقي افتتاح و صاحب دوره عالي شد و نزاع‌هايي بر سر نوع نگاه به موسيقي غرب ايجاد گرديد.البته اين فكر هنوز بعد از 80 سال وجود دارد و آثار تاريخي يكي از دلايلي است كه نشان مي‌دهد اين موضوع نه در بحث ماهيت و وجود موسيقي مشايخي به نتيجه رسيده است.اگر ما فكر كنيم كه چه طور در طول 100 سال از شروع يك جريان متفاوت از استادان دستگاهي و مناطق توانستيم به چنين ادراكي برسيم و چنين واقعيتي را با گوش و ذهنمان به نام مشايخي ببينيم متوجه مي‌شويم كه بدون حضور چنين تفكراتي امكان رسيدن به چنين جايگاهي در موسيقي ايران آن هم در ايران نداشته است.
درويشي با بيان اينكه جاي مشايخي در ايران است، بيان داشت: ما در ايران به ايشان و آدمهايي در اين سطح نياز داريم. مشكل ما فرهنگ است و با تلاش اينها مشكل فرهنگ حل مي‌شود. اگر او نباشد آيا جايگزين براي چنين سطحي داريم؟
اين آهنگساز با اشاره به شخصيت منحصر به فرد مشايخي گفت: مشايخي هميشه مستقل بوده است ما در تاريخ معاصر ايران چند موسيقي‌دان و آهنگساز را مي‌توانيم بشناسيم كه در فرهنگ خودش، غرب و مدرنيسم را هضم كرده باشد و ادبيات كهن و مدرن، سينما، تئاتر و نقاشي را بفهمد.ما چندين نفر را داراي چنين خصوصيات مجموعي داريم؟
وي افزود:آثار مشايخي به لحاظ كيفي و كمي مانند ندارد و او هيچ وقت به نرخ روز نان نخورده است.در سالهايي كه برخي‌ها ائمه و معصومين را به رگبار سمفوني بسته‌اند، مشايخي كار خودش را انجام داده است. موسيقي‌ مدرن توسط ايشان به جامعه معرفي شده و سماجت و ماندگاري مشايخي در نوع موسيقي خودش منحصر به فرد است.

*روشن روان: اركستر موسيقي نو همتايي ندارد
در ادامه برگزاري شب مشايخي روش روان آهنگساز در خصوص شيوه‌ آهنگسازي مشايخي گفت:در كشور ما وقتي بحث موسيقي مدرن مي‌شود خيلي‌ها موضع مي‌گيرند و به طور كامل بدون اينكه چيزي از اين نوع موسيقي بدانند آن را رد مي‌كنند.سير تحول هارموني در اوايل قرن 20 به جايي رسيد كه همه چيز را دستخوش تغييرات اساسي كرد و موسيقي مدرن بوجود آمد. موسيقي مدرن به موسيقي‌هايي گفته مي‌شد كه آهنگساز آن تجربه‌هاي نو را انجام داده‌ كه بعدها به مكاتب موسيقي تبديل شد.
اين آهنگساز به تقسيم بندي آثار مشايخي پرداخت و بيان داشت: بخش اول آثار مشايخي آثاري مبتني بر تجربه‌هاي شاخص است كه در نيمه دوم قرن 20 انجام شد و به شدت تحت تاثير موسيقي وبر به لحاظ ساختاري بود.صدا سازي مشايخي در دوره‌ اول از طريق اين ساختار انجام شد كه آن هم ساختار مينياتوري و وبرسيم است كه تمام تجربيات در آن لحاظ شده است.
اين آهنگساز ادامه داد: بخش دوم آثار مشايخي از زماني شروع شد كه اركستر موسيقي نو بوجود آمدكه در پي آن هم تحولي در موسيقي‌ ما و هم در موسيقي مشايخي و نيز در موسيقي غرب بود.صدا سازهايي كه براي غرب كاملا ناآشنا و براي ايران تا حدي آشنا بود. وي در خصوص اركستر نو گفت:اين اركستر همتايي ندارد و از زماني كه شروع به فعاليت كرد تحولات هم آغاز شد و پيام جديدي به موسيقي ايران وارد گرديد و موسيقي آتونال در كنار موسيقي تونال به شكل متفاوتي ديده شد.
وي در خصوص نام اركستر موسيقي نو اظهار داشت:اين اسم به جايي است يعني هر لحظه از اين اركستر صدايي جديد و تازه‌ايي مي‌شنويم.

*در جستجوي حيرت بيدار
بعد از صحبت‌هاي روشن روان ،بابك احمدي به سخنراني پرداخت و سپس فيلم «در جستجوي حيرت بيدار . اپوس صفر. براي مشايخي و ديگران» به كارگرداني فرهاد بامداد پخش شد.

*مشايخي:گرفتن مجوز آثار بتهوون توسط معاونت فرهنگي فاجعه است
عليرضا مشايخي با بيان اينكه روي سخن من به معاونت فرهنگي است، گفت: وقتي مردم مي‌شنوند كه اجراي اثر من و كامبيز روشن روان احتياج به مجوز دارد، تعجب مي‌كنند حق هم دارند ولي وقتي در دنيا شنيده مي‌شود كه آثار بتهوون و موتزارت توسط مميزي معاونت فرهنگي بايد مجوز بگيرد آن ديگر فاجعه است. اميدوارم در اين باره بالاخره يك تجديد نظر شود چرا كه بتهوون احتياج به مجوز ندارد بلكه ما نياز به مجوز او داريم.
شب عليرضا مشايخي با اجراي قطعه پروانه كوههاي زاگرس مشايخي توسط فريماه قوام صدري نوازنده پيانو در تالار وحدت پايان يافت.

*در حاشيه:
-در اين مراسم مجري در فواصل برنامه پيام‌هايي از جلال ذوالفنون،داريوش طلايي،علي رهبري و ديگران را خواند.
-پيام بابك احمدي قرار بود توسط ترانه عليدوستي خوانده شود اما به دليل حاضر نشدن اين بازيگر در مراسم خود احمدي به خوانش پيامش پرداخت.
-رضا كيانيان و پانته‌آ بهرام مدتي بعد از خواندن پيام‌هاي ستاري و فريدريش سالن را ترك كردند.

منبع : خبرگزاري فارس