يك تمرين خوب با يك برنامه خوب و صحيح آغاز مى شود. اگر شما ۵ دقيقه تمرين را در برنامه يك روز شلوغ خود جا مى دهيد يا يك بعدازظهر كامل را صرف اين كار مى كنيد، بايد نحوه درست تمرين كردن را بدانيد. تمرين كردن جزئيات زيادى دارد كه آموزش موسيقى محتاج آن است.

البته قطعاً زمانى كه به درستى تمرين مى كنيد هم مسائلى از قبيل مشكلات موجود در قطعات، شگفتى هاى پنهان در آنها و تجربه هاى تازه هم به وجود مى آيد. اما مى توانيد از قبل خود را براى آنها آماده كنيد.

يك برنامه صحيح به شما شيوه تمركز حواستان روى يك مشكل براى برطرف كردن آن را آموزش مى دهد. منظور من از برنامه، توالى خشك يك سرى فعاليت نيست. به جاى خطوط خشك از پيش تعيين شده زمان فعاليت ها، در جست وجوى روش طبيعى كه مى توانيد اين كارها را انجام دهيد، باشيد. ب

راى مثال قبل از اجراى يك اثر حتماً به آن فكر كنيد، در زمان حال اجرا كنيد و در آينده به اجرايتان گوش كنيد و راجع به آن بينديشيد. مى توانيد در همه موارد از اين روش استفاده كنيد مثلاً براى آينده برنامه ريزى كنيد، سپس آنها را انجام دهيد و بعد ببينيد آيا واقعاً آنچه را كه از قبل انتظارش را داشتيد، انجام داده ايد يا خير.

اگر از اين زاويه نگاه كنيد، تمام اين كارهايى كه انجام مى دهيد برنامه اند. اگر قبل از شروع فعاليت به آن فكر كنيد، برنامه شما دقيقاً شكل كارهايى كه انجام مى دهيد را به خود مى گيرد. حتماً بايد قبل از شروع كار بدانيد كه چه مى خواهيد بكنيد. بعد از آن متوجه خواهيد شد كه تمرينات شما چقدر خوب پيش رفته است.

هميشه برنامه ريزى از درون ذهن شروع مى شود اما اجازه ندهيد كه در آنجا باقى بماند. تصميم هايى كه گرفته ايد و كارهايى كه انجام داده ايد (با ذكر اينكه در كدام يك از آنها موفق بوده ايد و در كدام يك شكست خورده ايد) را در جايى ثبت كنيد، پس از مدتى آنها راهنماهاى باارزشى براى شما خواهند شد.

معلم هاى با تجربه و نوازندگان حرفه اى هم از همين ايده ها استفاده كرده اند. كتاب هاى فراوانى راجع به آموزش تمرين موسيقى نوشته شده است كه پايه بيشتر آنها همين برنامه هاى روزانه بوده است.

معلم ها با استفاده از فهرست هاى رپرتوار، برنامه هاى پيشرو آموزشى، تقويم تكاليف و سرفصل هاى ديگرى از اين قبيل، اين كتاب ها را نوشته اند. شما هم مى توانيد به جاى خلق دوباره اين روش ها، از آنها به درستى استفاده كنيد.

هاف لپوف ويولنيست آزاد و معلم معروف كاليفرنيايى، روش هاى جالبى براى تدريس ارائه داده است. او از صفحه هاى جدول بندى شده و فهرست هاى كار استفاده مى كند. خودش مى گويد:

«استفاده از اين روش ها براى سازمان دادن به تمرينات شاگردانم است. من در ابتدا خودم فقط از كاغذ هاى سفيد براى تمرينات شخصى ام استفاده مى كردم اما اكنون بايد قطعات زيادى را تمرين كنم بنابراين، براى اينكه مطمئن شوم برپايه مشخصى حركت مى كنم، خودم هم اين جدول ها را مورد استفاده قرار داده ام.»

برى گرين نويسنده كتاب ماندگار «بازى درونى موسيقى» با اضافه كردن مطالبى به مجله درس هاى بازى درونى موسيقى، آن را به صورت يك دفترچه فشرده براى دانشجويان و دانش آموزان درآورده است.

در اين دفتر فضاهايى براى نوشتن اهداف كوتاه مدت، ميان مدت و طولانى مدت دانشجويان در زمينه كار در نظر گرفته شده. همين طور سئوالاتى راجع به نحوه آماده كردن قطعات از دانش آموزان شده است.

اليزابت ميلز معلمى متعهد و بسيار جدى است كه كمك هاى زيادى به متد سوزوكى كرده و شايد شما بيشتر آن را به عنوان ويراستار و حامى متد سوزوكى بشناسيد. او دو كتاب تاثيرگذار در متد سوزوكى و فهم اين متد نوشته است كه هنوز هم جزء منابع معتبر در تدريس اين متد محسوب مى شود.

ميلز چند سال قبل، دفترچه هايى از مباحثى كه هنگام تدريس از آن استفاده كرده بود به نام «حاصلخيزى مطالعات موسيقى» به من داد، سرفصل هاى اين كتاب بسيار آشنا بودند: اهداف، تكاليف، تمرين هاى ضبط شده، ليست رپرتوار و اجراهاى ضبط شده. او با استفاده استعارى از ميوه درخت و رشد آن به كل مجموعه گرما و صميميتى داده بود. اين نقاشى ها تمام جزئيات را به دقت بيان مى كردند:

از آماده كردن زمين (گوش دادن)، كاشتن بذرها (شروع تمرين)، تا جوانه زدن، رسيدن ميوه، هرس كردن و شكل دادن و در آخر ميوه رسيده (اجرا كردن). اين تصويرهاى مفيد، به سازماندهى تمرينات كمك زيادى مى كنند.

اگر از ايده كنار هم قرار دادن برنامه ها تمرين خود وحشت داريد و علاقه مند به استفاده از روش هاى اصلى هستيد، مى توانم سه برنامه چاپ شده را به شما معرفى كنم. آنها ابزارهاى متفكرانه تمرين هستند و راهنماهاى خوبى براى شما خواهند بود.

هر سه آنها دفترچه هاى محكم ۲/۸۱ در ۱۱ اينچى هستند و در برخى ويژگى هاى موضوعى به هم شبيه اند. اما هر كدام روش هاى خاص خود را دارند و هيچ كدام يك برنامه بزرگ خارق العاده كه براى همه مناسب باشد، نيست.

«طراح تمرين موسيقيدان ها» را در سال ۱۹۹۹ نشر مولتو موزيك چاپ كرد. اكنون اين كتاب به چاپ دوم رسيده است. براى خريد آن مى توانيد به سايت http://www.moltomusicbooks. com مراجعه كنيد، اين كتاب را اشتفانى ديلزبك نوازنده ويولا و همسرش ديويد موتو نوازنده گيتارباس الكترونيكى نوشته اند.

آنها اين كتاب را برپايه تجربه هايشان هم به عنوان معلم و هم نوازنده نوشتند. اين برنامه ۶ دلار و ۹۵ سنتى به طور قطع راهنماى مناسبى براى انجام صحيح تمرينات است. صفحه هاى آن براى ۴۰ هفته تمرين (دو و نيم سال مدرسه) طراحى شده.

در آن چند صفحه اضافه براى نگارش نت و ثبت تمرين ها در نظر گرفته شده است. صفحات برنامه درس هاى هفتگى مخصوص معلم ها است. صفحه هاى اين كتاب شطرنجى هستند و فضايى را براى نوشتن تكاليف، گرم كردن دست، اتودها، تمرين ها و رپرتوار دارند.

در صفحه پشت تمرين ها روزانه كل فضا متعلق به دانش آموز است كه مسائل اوليه تمرين مانند سرعت مترونوم، زمان انجام هر تمرين و كل زمان تمرين در يك روز، در آن يادداشت مى شود. تاكيد اين كتاب به وضوح روى مديريت زمان و ايجاد اهداف مناسب براى تمرين است.

ريلزبك گفت تاكنون چندين معلم از اين كتاب استفاده و همه آنها نتيجه را رضايت بخش اعلام كردند. او اضافه كرد: «مى توان براى كودكان با مدادهاى رنگى و ستاره ها به آن نشاط بخشيد. برنامه بزرگسالان مى تواند جدى تر باشد، آنها بايد از مدادهاى تيره يا جوهر استفاده كنند.» اين عادلانه نيست!…

من هم مدادرنگى و ستاره ها را مى خواهم! تمرين كردن امر مهمى است، اما نشاط بخشيدن هم به آموزش كمك مى كند.

اگر به دنبال چيزى عمومى تر از تاكيد مطلق روى برنامه ريزى استفاده از زمان مى گرديد، مى توانيد «ثبت كردن تمرين موسيقيدان ها» را امتحان كنيد. در اين كتاب راجع به روانشناسى تمرين كنندگان هم تحقيق شده است. بارتون كاپلان نويسنده اين كتاب، سمينارهاى زيادى در مورد موضوع تمرين كردن در سراسر دنيا برگزار كرده است. او از اين كتاب به عنوان يك ابزار در تدريس تمرين كردن سود جست.

اين كتاب علاوه بر تقسيم بندى زمان، يك رابطه احساسى با تمرين كنندگان در مورد تجربه تمرين، برقرار مى كند. در تكميل تصويرها و جدول هاى اين كتاب ثبت: مودها، وقفه ها، ايده ها و حس زمان تمرين بسيار نقش دارد.

۱۵ صفحه اول اين كتاب راهنمايى هاى مستقيمى براى استفاده از اين روش را به خواننده مى دهد. و پس از آن بايد برنامه تمرين روزانه ۱۶ هفته، به صورت نوشتن تمرينات روزانه و خلاصه وضعيت هر هفته، يادداشت شود.

در نمودارها و صفحات مخصوصى از اين كتاب بايد راجع به تكنيك رپرتوار اجرا شده و اجراهاى ضبط شده، مطالبى نوشت. كاپلان مى گويد:

«در مدت ۸ سالى كه در مدرسه منهتن تمرين كردن را تدريس مى كنم، با دانش آموزان توافقاتى كرده ام: قرار است اگر آنها اين جدول ها را پر كنند با نمره الف قبول شوند. هيچ گاه به محتواى مطالبى كه نوشته اند نمره نمى دهم، بلكه فقط بايد به طور كامل آن را انجام داده باشند. پركردن جدول ها و اين صفحات خيلى وقت گير نيست. و در پايان تنها يك ماه دانش آموزان راهنمايى هاى ارزشمندى را در اختيار دارند.»

«ثبت كردن تمرين موسيقيدان ها»، قسمتى از يك سيستم خوب فكرى است و هركس با استفاده از آن مى تواند بهره ببرد. در اين مقاله ممكن است، كارهايى كه در اين كتاب خواسته شده، سخت به نظر برسد. اما حقيقتاً اين گونه نيست، مى شود آنها را خردخرد انجام داد و اين كار كمك بسزايى در فهم رابطه افراد با تمريناتشان، مى كند و اين خيلى مهم است.

كتاب راهنماى تمرين «راهنمايى موسيقيدان ها به نتايج مثبت اتاق تمرين» نوشته ليندا م. گيلبرت كتاب بسيار جذابى است و روى هوشيارى در تمام لحظات تمرين تاكيد مى كند.

اين كتاب با يك متن كوتاه تحت عنوان «ابزارهاى پايه اى تمرين» كه ماهرانه به موضوعات مهمى مانند بدن، حالت بدن، تنفس هنگام اجرا (البته اين مبحث بيشتر به نوازندگان سازهاى بادى كمك مى كند، اما نوازندگان سازهاى زهى هم كه نفس مى كشند، مى توانند از آن استفاده كنند)، مراقبت هاى جسمى، تمركز و توجه، اهداف و راه هاى آموزش و نحوه تمرين كردن اختصاص يافته است.

كتاب راهنما را نشر دامور به قيمت ۱۳ دلار و ۹۵ سنت منتشر كرده است. اين كتاب به دو موضوع مهم اشاره مى كند: نخست آنكه تمرين كردن مهارتى است قابل ياد گرفتن و مى شود در آن پيشرفت كرد.

من با تمام وجودم آن را قبول دارم. دوم آنكه تمام مطالب اين كتاب براى رابطه خاص معلم با هنرجو در نظر گرفته شده است. برنامه ريزى روزانه تمرين شامل يك فهرست ۲۵ موردى است.

(مهم ترين آنها توجه به آرتيكولاسيون، سرعت آرشه، ديناميك و اينوناتسيون است.) به خاطر گستردگى شيوه هاى اين كتاب ها و قيمت مناسب آنها، من تمام خوانندگان را به خريد هر سه كتاب تشويق مى كنم. اين فقط نمونه كوتاهى از برنامه هاى نوشته شده است. متدهاى بسيار زيادى وجود دارند كه آنها هم ايده هاى سودمندى دارند.

مهم است كه بدانيم اين برنامه ها تنها يك وسيله اند، نه تكليف. هدف تمام آنها ايجاد پشتكار براى تمرين صحيح است، چيزى كه بيشترين خدمت را به يك موسيقيدان مى كند.