موسیقی شناسی زیستی یا Biomusicology مطالعه موسیقی است با دیدگاهی زیست شناسانه. از آنجائیکه موسیقی نماد رفتار موجودات زنده مانند انسان است پس می توان بین زیست شناسی و موسیقی پلی زد که این پل همان موسیقی شناسی زیستی است.
یک موسیقی شناس زیستی باید احاطه کامل بر زیست شناسی و موسیقی داشته باشد تا بتواند دریکی از چند گرایش آن فعالیت کند:
- موسیقی شناسی تکاملی شامل بررسی پیدایش موسیقی از دید روانشناسی تکاملی ٬ بررسی موسیقی حیوانات و ...
- موسیقی شناسی عصبی شامل بررسی فرایند های شکل گرفته در مغز و سیستم عصبی در رابطه با موسیقی
- موسیقی شناسی انطباقی شامل بررسی کارکرد و فایده موسیقی و مظاهر موسیقی و رفتار موسیقایی در سطح جهان
- موسیقی شناسی زیستی کاربردی گرایش دیگری است که تلاش دارد بینشی زیست شناسانه برای موسیقی درمانی ٬کاربرد موسیقی در افزایش یادگیری ٬ تاثیر موسیقی در بهینه سازی رفتار جمعی و .....فراهم نماید.
یکی از دانش های برخاسته از موسیقی شناسی زیستی ٬ موسیقی شناسی جانوری Zoomusicology است که مطالعه جانورشناسی است با دیدگاهی موسیقی شناسانه. در این دانش جنبه های موسیقایی اصوات تولیدی توسط جانوران مورد بررسی قرار می گیرد. موسیقی شناس جانوری Dario Martinelli موضوع این دانش را بررسی زیبا شناسانه ارتباط صوتی بین حیوانات عنوان می نماید. پاره ای از نظریات مطرح در این دانش عبارتند از :
- این انسان است که تصمیم می گیرد آرایه های صوتی با منشا انسانی و غیر انسانی را موسیقایی یا غیر موسیقایی بداند: JeanJacques Nattiez
- اگر حضور موسیقی در بین موجودات دیگر پذیرفته شود آنگاه باید در تعاریف موجود از موسیقی تجدید نظر کرد: FrançoisBernard Mâche . او نشان داد که آواز پرندگان بر اساس تکرار Repetition و Transformation شکل می گیرد.
در همین رابطه تعدادی از آهنگسازان مانند Shinji Kanki باساخت موسیقی برای دلفین ها ٬ Jean-Philippe Rameau با قطعه The Hen ٬ Camille Saint-Saëns با قطعه کارناوال حیوانات ٬ تاثیر موسیقایی اصوات جانوران را در ساخت موسیقی نشان داده اند.
باید گفت که تولید صدا در حیوانات بیشترجنبه ارتباطی دارد. ارتباط نوعی رفتاراست تا بر رفتارجاری یا پاسخ رفتاری موجود دیگر تاثیرگذارد . مطالعه رفتار موجودات را Zoosemiotics نامند. یکی از بهترین نمونه های کارکرد رفتاری تولید صدارا می توان در بین پرندگان یافت کرد.جنس نر در بین پرندگان اغلب جهت همسر یابی و تعیین محدوده خود آواز سر می دهد گرچه می توان همسرایی نر و ماده را نیز مشاهده نمود. کیفیت آواز نشان دهنده قدرت پرنده نر است.
طبق پاره ای از تعاریف موجود در پرنده شناسی Ornithology ٬ آواز پرنده Bird song معمولا اصوات طولانی دلپذیری است که به گوش خوش آیند می اید, و دارای ساختاری تکراری است٬ درحالی که اصوات کوتاه را Call می نامند. آواز معمولا حالتی عاشقانه داشته در حالیکه Call ابزاری آگاهی دهنده و ارتباطی است. پرنده آواز را معمولا در حالت نشسته سر می دهد اما بعضی از گونه ها در حال پرواز نیز نغمه سرایی می کنند.
بخش تولید صدا در پرندگان را Syrinx نامند. این بخش در انتهای نای قرار داشته و بر اثر ارتعاش پرده Medial tympanic به حالت رزونانس در می اید. این پرده بر اثر فشار هوا به ارتعاش در می آید. با تغییر کشش و فشار هوا حجم و ارتفاع صدا تغییر می کند. از طرفی بعضی از گونه ها توانایی کنترل دو جانبه بخش تولید صدا را داشته به این ترتیب می توانند در یک لحظه دو صدا تولید کنند.
محدوده شنوایی پرندگان بین 50 هرتز تا بیش از 20 کیلوهرتز قرار دارد که بهترین حالت شنوایی آنان بین 1 تا 5 کیلو هرتزقرارد ارد. به نظر می رسد صدای پرندگانی که در جنگلهای انبوه زندگی می کنند فرکانس بمتر داشته و از صدای زیر- فرکانس پرندگان نواحی علف خیز کش دار تر است. از طرفی در نواحی شهری صدای پرندگان زیر تر و بلند تر است.
آواز هر گونه از پرندگان مختص به خود بوده و از گونه دیگر متفاوت است و هر عضوی از جمعیت گونه بر اثر آموزش می تواند با حفظ مشخصات اصلی صوتی گونه٬ صدای خاص خود را داشته باشد. جهت شنیدن صدای پرندگان می توان به سایتهای مرتیط مانند نمونه های زیرمراجعه نمود :
math.sunysb.edu
math.sunysb.edu
kiwi-wildlife.co.nz
بررسی صدای Agelaius phoeniceus
Agelaius phoeniceus یا توکای بال قرمز پرنده ای است که از امریکای شمالی تا امریکای مرکزی گسترده است.
جنس نر بالغ این پرنده در شانه های خود دارای مناطق قرمز رنگی است که مشخصه آن می باشد.
جنس نر این حیوان از دیگر پرندگان نر آواز را آموخته و جهت ارتباط با دیگران در مواردی مانند خروج از محدوده٬ حضور شکارچی، ارتباط با جنس مخالف٬ فصل تولید مثل تا قبل از خوابیدن بر تخم آنرا به کار می گیرد.
آواز این پرنده و نمونه شبیه سازی شده آن را
در اینجا می توانید بشنوید. در نمونه آنالیز شده صدای این پرنده توسط نرم افزارTF32 دو ساختار صوتی را می توان مشاهده کرد:
- بخشهایی مانند 2 و 4 در شکل موج صدا که نشان دهنده نویز بوده و گستره ای از فرکانسها را در زمانی کوتاه حدود 216 تا 377 میلی ثانیه تحت پوشش قرار می دهد.
- بخشهایی مانند 1 ٬ 3 ٬ 5 ٬ 8 که سوت مانند و کشیده بوده و اغلب فقط دارای صدای پایه اند وازطرفی نشان دهنده یک تغییر فرکانسی در محدوده اصوات 5 و 8 نیزمی باشند.
در طیف صدا همچنین می توان صدایی متناوب با ارتفاع صوتی بالا را مشاهده نمود که دارای فاصله زمانی حدود 1450 میلی ثانیه بوده و مربوط به احتمالا جیرجیرک است.
نقشه گسترش توكاي بال قرمز در آمريكاي شمالي و مركزي
آنچنانکه ازطیف صدا و مقایسه شنیداری با نرم افزار Scala مشخص شد٬ می توان در صدای پرنده 3 فاصله موسیقایی اصلی ٬ اصوات 1 ٬ 3 و5 مشخص شده در شکل موج را تشخیص داد. اگر صدای 1 را پایه فرض نماییم اصوات دیگر در محدوده گام 96 قسمتی مساوی عبارتند از :
- صدای 3 دارای فاصله ای حدود 475 سنت که به حدود 512.5 سنت تغییر می یابد.
- صدای 5 دارای فاصله ای حدود 1062.5 سنت که به حدود 1075سنت تغییر می یابد.
- به این ترتیب می توان گفت این پرنده و بسیاری از انواع دیگر در آواز خود درجات میکروتونال را سر می دهند. نمونه ای ملودیک بر اساس 3 فاصله ساختاری 0 سنت ٬ 475 سنت و 1062.5 سنت را می توانید
در اینجا بشنوید.
آنالیز صدای توکای بال قرمز
منبع : گفتگوی هارمونیک
